Jazz – to lubię!

Filmy:

Jazz – to lubię!

Według niektórych muzykologów jazz jest raczej formą interpretacji niż stylem muzycznym.

Niezależnie od dzisiejszych opinii znawców gatunku, jazz powstał na drodze złożonego, wielofazowego procesu. Można w nim wyróżnić etap rozwoju afrykańskiej muzyki ludowej i przeniesienia do niej elementów muzyki amerykańsko-europejskiej, wyodrębniania się gatunków muzycznych stanowiących źródła jazzu (negro spirituals, plantation songs, blues, ragtime) oraz krystalizowanie się nowego nurtu muzycznego w końcu wieku XIX.

Ludność murzyńska była sprowadzona do Ameryki Północnej już w wieku XVI i XVII, a jej muzyka towarzyszyła ekstatycznym obrzędom, tańcom, a także zajęciom codziennym. Ze względu na warunki życia i korzenie, instrumentarium tej muzyki było proste. Miała ona przede wszystkim charakter wokalny, o nieskomplikowanej melodyce. Powszechnie stosowana w niej była heterofonia, czyli prowadzenie równocześnie z główną melodią melodii improwizowanych. Forma wykonawcza to często tzw. call-and-response – zawołanie lub pytanie głosu solowego i odpowiedź chóru.

Na pieśni murzyńskie tego okresu wywierała też duży wpływ hymnodia protestancka, a w niektórych rejonach muzyka francuska i hiszpańska. Wpływy muzyki protestanckiej to przede wszystkim hymny i psalmy, zawarte w śpiewnikach tekstowych lub zawierających też melodie opracowane na wiele głosów, np. The Bay Psalm Book.

W wieku XIX z tej syntezy w muzyce czarnej ludności Stanów Zjednoczonych wyklarowały się nowe style i gatunki muzyczne, kluczowe dla genezy jazzu: white spirituals oraz negro spirituals i gospel songs, które razem z plantation songs weszły w skład kultury tak czarnych, jak i białych Południa.

Kolejne gatunki to trudne do zdefiniowania blues i ragtime. Ragtime powstał jako przeniesienie na fortepian stylu gry na banjo. Charakteryzuje się rytmem krzyżującym się lub synkopowanym i może być zapisywany nutowo. Blues charakteryzuje się nastrojowością, wywodzącą się ze spirituals oraz zawołań i zawodzeń.

Początkowa faza rozwoju jazzu wiąże się z Nowym Orleanem, miastem o bogatej tradycji muzycznej. Stamtąd pochodził jeden z najbardziej rozpoznawalnych muzyków tego gatunku, który upowszechnił jazz na całym świecie: wokalista i trębacz Louis Armstrong. Znaczenie dla rozwoju jazzu ma jednak także muzyka z Delty w stanie Missisipi.

Można wyróżnić kilka podstawowych okresów stylistycznych w historii jazzu: dixieland (ok. 1910 r.), jazz chicagowski (lata 20.), swing (lata 30.), bebop (lata 40.), cool-jazz i hard bop (lata 50.), free jazz (lata 60.). W obrębie tych przemian stylowych nastąpiło przejście od polifonii (jazz nowoorleański, dixieland, jazz chicagowski) poprzez jazz symfoniczny i jazz big-bandów po okres eksperymentów muzycznych, modalizmu i jazz rocka.

Historia jazzu w Polsce to lata 20. i 30. Pod koniec lat 30. pojawiła się w Polsce swingowa faza jazzu, reprezentowana przez Henryka Warsa, braci A. i H. Goldów, Jerzego Petersburskiego, Szymona Kataszkę, Adiego Rosnera i Zygmunta Karasińskiego.

W okresie stalinizmu jazz był zakazany. Po roku 1956 pojawiły się festiwale jazzowe, np. Międzynarodowy Festiwal Jazzowy w Sopocie, czy w 1958 Jazz Jamboree. Nastąpiło wtedy szybkie przejście od jazzu tradycyjnego do jazzu współczesnego. Pojawił się też paralelizm rozwoju do prądów amerykańskich i europejskich. Powstało „Polskie Stowarzyszenie Jazzowe”, wydające płyty wykonawców tego gatunku.

Do najważniejszych, a zarazem najbardziej znanych polskich przedstawicieli jazzu należą m.in. Ewa Bem, Krzysztof Komeda, Zbigniew Namysłowski, Jan Ptaszyn Wróblewski, Michał Urbaniak, Andrzej Jagodziński, Wojciech Kamiński, Adam Makowicz, Leszek Możdżer, Sławomir Kulpowicz, Henryk Miśkiewicz, Andrzej Trzaskowski, Janusz Zabiegliński, Tomasz Stańko i Zbigniew Seifert.