Dania Wigilijne – tradycja w smaku

Filmy:

Dania Wigilijne – tradycja w smaku

Wieczerza wigilijna, do której zasiadamy po podzieleniu się opłatkiem, zgodnie z tradycją powinna składać się z potraw postnych. Rodzaj oraz liczbę dań określa obyczaj religijny i rodzinny. Najczęściej przyrządzamy 12 dań, bo tyle jest miesięcy w roku lub według innej interpretacji – bo tylu apostołów poszło za Chrystusem. Bywa jednak, iż szykujemy nieparzystą liczbę potraw: 5, 7, 9 lub nawet 11. Rzadko jednakże skrupulatnie liczymy dania wigilijne. Im jest ich więcej, tym większy dostatek i więcej dobrodziejstw spłynie na dom w nadchodzącym roku.

Dawniej na honorowym miejscu, końcu stołu, kładziono cały bochenek chleba, często na stole musiał znaleźć się także olej i czosnek. Każdej potrawy wigilijnej należało przynajmniej skosztować. Okazywano w ten sposób szacunek płodom ziemi i pokarmom z nich przygotowanym, by przez cały rok nikt z gości nie zaznał głodu.
Do najdawniejszych potraw wigilijnych należy kutia z maku i pszenicy (lub pęczaku, czy innej kaszy) utartych z miodem. Jej obecność na wigilijnych stołach jest reliktem dawnych obrzędów ku czci zmarłych, które w czasie zimowego przesilenia odprawiali nasi przodkowie. Kutia jadana jest dotąd, przede wszystkim na wschodnich kresach Polski, ale ostatnio także i w innych regionach naszego kraju. Na stole nie mogło zabraknąć również kartofli, kapusty, rzepy, grochu, fasoli i różnych kasz.

Większość dawnych wigilijnych potraw zniknęła całkowicie z domowych świątecznych jadłospisów. Obecna wieczerza wigilijna, chociaż postna, jest bardzo obfita i urozmaicona. Zestaw dań wigilijnych jest nieco inny, różny w każdym domu, uzależniony od zwyczaju rodzinnego i od upodobań domowników.
W każdym domu przygotowuje się tradycyjne wigilijne dania. W Polsce na wigilię jada się więc najczęściej barszcz czerwony z buraków z uszkami (koniecznie z grzybowym nadzieniem), zupę grzybową, zawsze jakąś potrawę postną z kapusty, np. kapustę z grzybami, pierogi z kapustą i grzybami, śledzie i ryby, kluski z makiem na słodko, różne ciasta, owoce, orzechy i inne słodycze oraz kompot z suszonych śliwek, gruszek i jabłek.

Ryby początkowo jadano podczas wigilii tylko na dworach i w bogatych klasztorach. Jadali je także rybacy. Na Pomorzu tradycyjnym daniem wigilijnym był gotowany węgorz. Z czasem z różnych przyrządzanych dań wigilijnych ze śledzi i ryb zasłynęła właśnie kuchnia polska. Jej specjalnością był niegdyś karp lub szczupak w "szarym sosie" z dodatkiem warzyw, migdałów, rodzynek, korzeni, wina, piwa, a także "krążki" – czyli ryba faszerowana w galarecie (najczęściej szczupak).
Kuchnia polska słynie także ze strucli makowej, miodowych pierników i deseru z przyrządzanego na słodko maku z miodem i bakaliami, podawanego z kruchymi ciasteczkami, które niegdyś nazywano łamańcami lub kruchalcami.

Dawniej z każdej potrawy wigilijnej odkładano po łyżce do stojącego przy stole, przygotowanego wcześniej skopka. Po wieczerzy resztki te i opłatek stosownego koloru (przeznaczony specjalnie dla bydła), a także siano spod obrusa zanoszono do stajni i dzielono między wszystkie zwierzęta. Starzy ludzie powiadali, że o północy zwierzęta rozmawiają ze sobą ludzkim głosem. Po skończonej wieczerzy nie sprzątano stołu. Na całą noc pozostawiano na nim łyżki, miski, resztki potraw, chleb i opłatek, aby dusze bliskich zmarłych w noc wigilijną mogły posilić się wigilijnym jadłem.